Polska pod rządami komunistów (głosy: 12)

Michael Morys-Twarowski

Portal HISTMAG.ORG

http://histmag.org/?id=4940

Od razu na pierwszej stronie natrafiamy na informację, że amerykański prezydent F. D. Roosvelt już w 1943 roku poparł radziecką wizję kształtu przyszłej Polski, ale poprosił Stalina, by jego zgoda nie została upubliczniona. Przyczyna: siedem milionów Amerykanów polskiego pochodzenia, głównie popierających demokratów, mogłoby w wyborach prezydenckich w 1944 roku zmienić swoje preferencje.

To przykład, dosłownie pierwszy z brzegu, ale Anthony Kemp-Welch w swojej książce co jakiś czas zabiera nas do Waszyngtonu, Moskwy, Pragi, Budapesztu, Berlina, Bonn, Belgradu czy Pekinu. Odnosi się wrażenie, że autor to fotograf, który co chwilę zmienia obiektyw. Rzucamy okiem na sytuację międzynarodową i wielką geopolitykę, by za chwilę ujrzeć w maksymalnym przybliżeniu wieś Kabułty w województwie olsztyńskim, gdzie w 1956 roku zrzucono gwiazdę z pomnika Armii Czerwonej i powybijano szyby w domu korespondenta „Chłopskiej drogi”. Pomysł jest bardzo dobry i książka zyskuje przez to na atrakcyjności. Jest napisana przystępnym językiem, co jest zasługą nie tylko autora, ale i tłumaczki, Joanny Gilewicz. Wystarczy wskazać na sugestywny opis wydarzeń, które rozegrały się w Poznaniu w 1956 roku.

Oryginalny tytuł książki „Polish under Communism. A Cold War History” lepiej oddaje jej zawartość, niż krótkie „Polska pod rządami komunistów 1944-1989”. Ta szeroka perspektywa to efekt zainteresowań autora. Anthony Kemp-Welch, starszy wykładowca na East Anglia University, zajmuje się głównie stosunkami międzynarodowymi i historią zimnej wojny. Nie oznacza to, że zaniedbał opis sytuacji w Polsce. Autor nie ograniczył się do literatury polskiej, rosyjskiej, brytyjskiej i amerykańskiej, ale sięgnął też do archiwaliów. Szczególnie obszernie wykorzystał zasoby Archiwum Akt Nowych w Warszawie.

Można odnieść wrażenie, że skoro o naszej przeszłości pisze Brytyjczyk, to będzie ona przedstawiona w sposób bezstronny. Nie wiem, czy mówiąc o historii można w ogóle osiągnąć „magiczny obiektywizm”. Problemem jest, szczególnie widocznym przy opisywaniu niedawnej przeszłości, brak zdolności samodzielnego myślenia i przesiąkanie medialną propagandą. Kemp-Welch nie zadowala się prostymi odpowiedziami i nie był też karmiony przez lata „oficjalną” wersją wydarzeń. Przykładem niech będą okoliczności wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Dwa lata temu, na portalu Interia.pl zadano pytanie „Czy wierzysz, że w 1981 roku gen. Jaruzelski mógł prosić ZSRR o interwencję w Polsce?”. 23% spośród prawie 2500 internautów odpowiedziało „Nie”. Tymczasem równie dobrze można zapytać, czy wierzą, że Jan Sobieski zwyciężył w bitwie pod Chocimiem. To nie jest kwestia wiary, a kwestia wiedzy. Nieprzypadkowo brytyjski naukowiec porównuje Wojciecha Jaruzelskiego do Szczęsnego Potockiego (tak na marginesie, ten to był dopiero ekspertem od spraw polsko-rosyjskich).

A teraz łyżka dziegdziu. Brakuje indeksów, zwłaszcza osobowego, co utrudnia korzystanie z książki. W oryginalnym wydaniu takowe zestawienia są, zatem wina leży po stronie polskiego wydawcy. Niektóre osoby pojawiają się nagle, tylko z podaniem nazwiska, jak np. Jasienica (s. 183, 192, w oryginale 149, 157) czy Hłasko (s. 157, w oryginale s. 128). Przeciętny czytelnik wie, że Jasienica to Paweł, a najsłynniejszy z Hłasków miał na imię Marek, ale brak pozostaje brakiem. Swoją drogą wątpię, czy autor „Pierwszego kroku w chmurach” był, jak pisze Kemp-Welch, członkiem Zarządu Związku Literatów Polskich (w dostępnych mi publikacjach nie udało się potwierdzić tej informacji; por. Andrzej Czyżewski, „Piękny dwudziestoletni”, Kraków 2000).

Sądzę, że „Polska pod rządami komunistów” to bardzo wartościowa książka, która się nie zestarzeje. Nie chodzi nawet o opis wydarzeń wewnątrz kraju – badacze najnowszej historii Polski publikują naprawdę dużo (już samo ogarnięcie dorobku wydawniczego Instytutu Pamięci Narodowej jest wielkim wyzwaniem, a przecież to nie wszystko, co się dzieje w tej materii) i z pewnością na niektóre kwestie przyjdzie nam spojrzeć w innym świetle. Największym atutem omawianej, skądinąd bardzo dobrej, pozycji jest osadzenie dziejów Polski komunistycznej na szerokim międzynarodowym tle. Już z tego powodu warto sięgnąć po dzieło brytyjskiego naukowca.

Portal KONFLIKTY.PL

http://www.konflikty.pl/a,2733,Ksiazki,Anthony_Kemp-Welch_.html

Portal KSIAZKA.NET

http://www.ksiazka.net.pl/index.php?id=49&tx_ttnews[tt_news]=6751

Antony Kemp-Welch, angielski historyk, wykładowca na Uniwersity of Anglia nie jest pierwszym historykiem z zachodniej Europy zajmującym się, "złożonością" geopolitycznych, środkowoeuropejskich, w tym polskich stosunków międzynarodowych .

Pierwszym nie mniej znanym jest prof. Norman Davies oraz Timothy Garton Ash. Ja będę się tu jednak zajmował wyjątkową moim zdaniem książką Welscha zatytułowaną "Polska pod rządami komunistów 1944- 1089".
               Zaraz uzasadnię dlaczego moim zdaniem książka ta jest wyjątkowa i dlaczego winna być za przeczytana nie tylko przez apologetów ale i przez przeciwników epoki PRL-u.
Jej wyjątkowość polega między innymi na tym, iż pozwala ona spojrzeć na historię Polski pod rządami komunistów sposób bardziej obiektywny, wpływ na to ma pochodzenie autora, mianowicie jest brytyjczykiem. Pozwala mu to niejako z zewnątrz spojrzeć na historię Polski lat 1944-1989. Podkreślić też szczególnie trzeba, że część wiedzy czerpie on z rozmów, z  jeszcze żyjącymi emerytowanymi żołnierzami tej "potępianej i odsądzanej od czci armii".
            Dla mnie, a jestem historykiem, nie było jak dotąd tak szerokiego i wnikliwego i obiektywnego przedstawienia historii polski z jednoczesnym uwzględnieniem równie złożonego wówczas tła międzynarodowego. Trzeba też mocno podkreślić to, że ta fantastyczna książka jest w swojej ocenie twego okresu sprawiedliwa. Oddaje bowiem hołd nie tylko bohaterom z pierwszych stron gazet walczącym w szeregach demokratycznej opozycji, ale także jej  "szeregowcom", którzy są również, jak i dziś 20 lat po odzyskaniu ponownie niepodległości, zapominani i żyją nie rzadko "w cieniu", na granicy ubóstwa.

           Welsch oddaje hołd również tym bohaterom z drugiego i trzeciego szeregu tym o, którzy zbyt łatwo zapomniani, a to przecież bez nich nie byłoby roku 1989 roku. Z tej książki przebija tchnienie walki o demokrację na różnych planach; na wiejskich plebaniach, gdzie często polscy księża, przejmują na siebie rolę  kurierów między władzą, a solidarnością; w lasach, szczególnie w latach 1944 1948, w okresie wojny domowej, a także w na "polach uprawnych" gdzie rolnicy toczą walkę z tak zwanymi "partyjnymi trójkami".
            Ta książka oddaje też hołd jeszcze jednej ważnej grupie społecznej, która winna być, a nie zawsze jest przyszłością tego kraju, mianowicie młodzieży. Tysiącom młodych ludzi, którzy ryzykując praktycznie wszystko, łącznie z utratą życia, angażowali się po stronie ruchu solidarności. Tego, który wówczas dawał nadzieje na społeczno-ustrojowe zmiany.

Co z tej nadziei dawanej wówczas milionom ludzi przez Solidarność zostało dziś? Na to pytanie czytelnicy muszą odpowiedzieć sobie sami. Przeczytałem tę książkę jeszcze z jednego powodu, mianowicie Kemp-Welsch nie ustępuje polskim badaczom pod względem znajomości faktografii, i na dodatek ma jeszcze tę przewagę nad polskim badaczami okresu PRL, iż jest wolny od emocji, jakie przecież towarzyszyły, i nadal towarzyszą, mimo upływu lat, ocenie epoki Polski ludowej. I właśnie dlatego Welsch jest w wielu kwestiach obiektywniejszy od polskich badaczy, co jeszcze raz należy z całą mocą podkreślić .

   Ze względu na swój obiektywizm, książka ta właśnie, powinna być obowiązkową pozycją na półkach licealnych i akademickich bibliotek. Powinna być obowiązkowo czytana dyskutowana i "rozkładana" możnaby rzec na czynniki pierwsze. Należy zatem wyrazić nadzieje, że lektura tej wyjątkowej pozycji i przemyślenia jakie na pewno się po niej zrodzą, pozwolą obiektywnie spojrzeć i ocenić czasy Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, zwłaszcza młodemu pokoleniu, które winno być wolne od historycznych obciążeń ale czy jest?
Z tym pytaniem do przemyślenia zostawiam czytelników, życząc im z całego serca miłej lektury i owocnych głębokich przemyśleń.